Genesis 3 in Polish – Upadek pierwszych ludzi

The third chapter of the book of Genesis tells of the sin of Adam. The Polish text of the verses of this chapter is drawn from the Biblia Tysiąclecia.

Verse 1

A wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta lądowe, które Pan Bóg stworzył. On to rzekł do niewiasty: «Czy rzeczywiście Bóg powiedział: Nie jedzcie owoców ze wszystkich drzew tego ogrodu?»

A wąż był bardziej przebiegły (now the serpent was more sly) niż wszystkie zwierzęta lądowe (than all the land animals), które Pan Bóg stworzył (which the Lord God had created). On to rzekł do niewiasty (this it said unto the woman): «Czy rzeczywiście Bóg powiedział (did indeed God say): Nie jedzcie owoców (eat not the fruits) ze wszystkich drzew (from all the trees) tego ogrodu?» (of this garden?).

Vocabulary: wąż (m., serpent), bardziej (more), przebiegły (sly), niż (than), wszystek (all), zwierzę (n., animal), lądowy (land-), stworzyć (pf., to create), rzec (pf., to say), niewiasta (f., woman), rzeczywiście (indeed), powiedzieć (pf., to say), jeść (impf., to eat), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), ogród (m., garden).

Niewiasta (woman) takes its genitive form niewiasty following do. Czy introduces a yes-no question. Nie jedzcie is the negated, second-person plural imperative of the imperfective jeść. Following the negation, found is the genitive plural owoców. Z (from) is found here as the variant ze, to alleviate pronunciation before wszystkich.

Verse 2

Niewiasta odpowiedziała wężowi: «Owoce z drzew tego ogrodu jeść możemy,

Niewiasta odpowiedziała wężowi (the woman responded unto the serpent): «Owoce z drzew tego ogrodu (the fruits from the trees of this garden) jeść możemy (may we eat),

Vocabulary: niewiasta (f., woman), odpowiedzieć (pf., to respond), wąż (m., serpent), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), ogród (m., garden), jeść (impf., to eat), móc (impf., may).

Wąż (serpent) has here taken its dative form wężowi (unto the serpent).

Verse 3

tylko o owocach z drzewa, które jest w środku ogrodu, Bóg powiedział: Nie wolno wam jeść z niego, a nawet go dotykać, abyście nie pomarli».

tylko o owocach z drzewa (but of the fruits from the tree), które jest w środku ogrodu (which is in the midst of the garden), Bóg powiedział (God said): Nie wolno wam jeść z niego (it is not permitted unto you to eat therefrom), a nawet go dotykać (or even touch it), abyście nie pomarli» (lest you both die).

Vocabulary: tylko (but), o (+ loc., of), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), środek (m., midst), ogród (m., garden), powiedzieć (pf., to say), nie wolno (it is not permitted to), jeść (impf., to eat), nawet (even), dotykać (impf., to touch), pomrzeć (pf., to die {one and all}).

O takes the sense of about, regarding. O owocach, here rendered of the fruits, is to be understood as meaning about the fruits, regarding the fruits.

In the second chapter of the book of Genesis, the reader encountered: nie wolno ci jeść; he now encounters, in the text of this current verse: nie wolno wam jeść. Ci (unto thee) is the dative of the second-person singular ty (thou), whereas wam (unto you) is the dative of the second-person plural wy (you).

Abyście nie pomarli: lest you both die or that you may not both die. The second-person plural marker ście is found not in the verb but attached to aby. The perfective pomrzeć (to die {one and all}) is employed in the matter of the death of more than one person. In the context of this verse, abyście nie pomarli is rendered lest you both die, for it is question of two people.

Verse 4

Wtedy rzekł wąż do niewiasty: «Na pewno nie umrzecie!

Wtedy rzekł wąż do niewiasty (then the serpent said unto the woman): «Na pewno nie umrzecie! (surely you will not die).

Vocabulary: wtedy (then), rzec (pf., to say), wąż (m., serpent), niewiasta (f., woman), na pewno (surely), umrzeć (pf., to die).

Verse 5

Ale wie Bóg, że gdy spożyjecie owoc z tego drzewa, otworzą się wam oczy i tak jak Bóg będziecie znali dobro i zło».

Ale wie Bóg (but God knows), że gdy spożyjecie (that when you will consume) owoc z tego drzewa (the fruit from this tree), otworzą się wam oczy ({your} eyes will open themselves unto you) i tak jak Bóg (and so as God) będziecie znali dobro i zło» (will you be knowing good and bad).

Vocabulary: ale (but), wiedzieć (impf., to know), gdy (when), spożyć (pf., to consume), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), otworzyć się (pf., to open oneself), oko (n., eye), tak jak (so as), znać (impf., to know), dobro (n., good), zło (n., bad).

Wie Bóg means God knows, where wie is third-person singular of the imperfective present of wiedzieć. Although both znać and wiedzieć be rendered here as to know, znać conveys familiarity or acquaintance, whereas wiedzieć conveys affirmation of knowledge.

The Polish for eye is the neuter oko; its plural is oczy.

Verse 6

Wtedy niewiasta spostrzegła, że drzewo to ma owoce dobre do jedzenia, że jest ono rozkoszą dla oczu i że owoce tego drzewa nadają się do zdobycia wiedzy. Zerwała zatem z niego owoc, skosztowała i dała swemu mężowi, który był z nią: a on zjadł.

Wtedy niewiasta spostrzegła (then the woman noticed), że drzewo to (that this tree) ma owoce dobre do jedzenia (had fruits good for eating), że jest ono rozkoszą dla oczu (that it was a delight for the eyes) i że owoce tego drzewa (and that the fruits of this tree) nadają się do zdobycia wiedzy (lent themselves unto the acquisition of knowledge). Zerwała zatem z niego owoc (she therefore broke off therefrom a fruit), skosztowała (had a taste) i dała swemu mężowi (and gave unto her husband), który był z nią (who was with her): a on zjadł (and he ate).

Vocabulary: wtedy (then), niewiasta (f., woman), spostrzec (pf., to notice), drzewo (n., tree), mieć (impf., to have), owoc (m., fruit), dobry (good), jedzenie (n., eating), rozkosz (f., delight), oko (n., eye), nadawać się (impf., to lend oneself), zdobycie (n., acquisition), wiedza (f., knowledge), zerwać (pf., to break off), zatem (therefore), skosztować (pf., to have a taste), dać (pf., to give), mąż (m., husband), zjeść (pf., to eat).

The verbs ma, jest and nadają się are all in the imperfective present; in this context, they must nevertheless be rendered in English had, was and lent themselves.

Consider: swój mąż (her husband); swemu mężowi (unto her husband).

Verse 7

A wtedy otworzyły się im obojgu oczy i poznali, że są nadzy; spletli więc gałązki figowe i zrobili sobie przepaski.

A wtedy otworzyły się im obojgu oczy (and then {their} eyes opened themselves unto them both), i poznali (and they recognised), że są nadzy (that they were naked); spletli więc gałązki figowe (they therefore wove together fig sprays) i zrobili sobie przepaski (and made themselves loincloths).

Vocabulary: wtedy (then), otworzyć się (pf., to open oneself), oboje (both), oko (n., eye), poznać (pf., to recognise), nagi (naked), spleść (pf., to weave together), więc (therefore), gałązka (f., spray), figowy (fig-), zrobić (pf., to make), przepaska (f., loincloth).

Verse 8

Gdy zaś mężczyzna i jego żona usłyszeli kroki Pana Boga przechadzającego się po ogrodzie, w porze kiedy był powiew wiatru, skryli się przed Panem Bogiem wśród drzew ogrodu.

Gdy zaś mężczyzna i jego żona usłyszeli (but when the man and his wife heard) kroki Pana Boga (the strides of the Lord God) przechadzającego się po ogrodzie (walking along the garden), w porze kiedy (in the time when) był powiew wiatru (there was a breath of wind), skryli się przed Panem Bogiem (they hid themselves before the Lord God) wśród drzew ogrodu (amidst the trees of the garden).

Verse: gdy (when), zaś (but), mężczyzna (m., man), jego (his), żona (f., wife), usłyszeć (pf., to hear), krok (m., stride), przechadzać się (impf., to walk), po (along), ogród (m., garden), pora (f., time), kiedy (when), powiew (m., breath), wiatr (m., wind), skryć się (pf., to hide oneself), przed (+ instr., before), wśród (+ gen., amidst), drzewo (n., tree).

Przechadzającego, being a declined form of the adjectival przechadzający, accords with Pana Boga, which is the genitive of Pan Bóg.

Verse 9

Pan Bóg zawołał na mężczyznę i zapytał go: «Gdzie jesteś?».

Pan Bóg zawołał na mężczyznę (the Lord God called unto the man) i zapytał go (and asked him): «Gdzie jesteś?» (where art thou?).

Vocabulary: zawołać (pf., to call), mężczyzna (m., man), zapytać (pf., to ask), gdzie (where).

Verse 10

On odpowiedział: «Usłyszałem Twój głos w ogrodzie, przestraszyłem się, bo jestem nagi, i ukryłem się».

On odpowiedział (he responded): «Usłyszałem Twój głos (I heard Thy voice) w ogrodzie (in the garden), przestraszyłem się (I took fright), bo jestem nagi (for I am naked), i ukryłem się» (and I hid myself).

Vocabulary: odpowiedzieć (pf., to respond), usłyszeć (pf., to hear), twój (thy), głos (m., voice), ogród (m., garden), przestraszyć się (pf., to take fright), bo (for), nagi (naked), ukryć się (pf., to hide oneself).

Consider the em ending of all the following: usłyszałem (I heard); przestraszyłem się (I took fright); ukryłem się (I hid myself).

Verse 11

Rzekł Bóg: «Któż ci powiedział, że jesteś nagi? Czy może zjadłeś z drzewa, z którego ci zakazałem jeść?».

Rzekł Bóg (God said): «Któż ci powiedział (who ever told thee), że jesteś nagi? (that thou wast naked?). Czy może zjadłeś z drzewa (hast thou perhaps eaten from the tree), z którego ci zakazałem jeść?» (wherefrom I had forbidden thee to eat?).

Vocabulary: rzec (pf., to say), kto (who), któż (who ever), powiedzieć (pf., to tell), nagi (naked), może (perhaps), zjeść (pf., to eat), drzewo (n., tree), zakazać (pf., to forbid), jeść (impf., to eat).

Consider: zjadłeś (thou hast eaten; masculine); zjadłaś (thou hast eaten; feminine).

Verse 12

Mężczyzna odpowiedział: «Niewiasta, którą postawiłeś przy mnie, dała mi owoc z tego drzewa i zjadłem».

Mężczyzna odpowiedział (the man responded): «Niewiasta (the woman), którą postawiłeś przy mnie (whom Thou didst set alongside me), dała mi owoc (gave me the fruit) z tego drzewa (from this tree) i zjadłem» (and I ate).

Vocabulary: mężczyzna (m., man), odpowiedzieć (pf., to respond), niewiasta (f., woman), postawić (pf., to set), przy (alongside), dać (pf., to give), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), zjeść (pf., to eat).

Consider: dał (he gave); dała (she gave).

Verse 13

Wtedy Pan Bóg rzekł do niewiasty: «Dlaczego to uczyniłaś?» Niewiasta odpowiedziała: «Wąż mnie zwiódł i zjadłam».

Wtedy Pan Bóg rzekł do niewiasty (then the Lord God said unto the woman): «Dlaczego to uczyniłaś?» (why hast thou done this?). Niewiasta odpowiedziała (the woman responded): «Wąż mnie zwiódł (the serpent deceived me) i zjadłam» (and I ate).

Vocabulary: wtedy (then), rzec (pf., to say), niewiasta (f., woman), dlaczego (why), uczynić (pf., to do), odpowiedzieć (pf., to respond), wąż (m., serpent), zwieść (pf., to deceive), zjeść (pf., to eat).

Consider: zjadłem (I ate; masculine); zjadłam (I ate; feminine). In addition to zjadłam, the reader will identify on his own two other feminine forms of verb in this verse.

Verse 14

Wtedy Pan Bóg rzekł do węża: «Ponieważ to uczyniłeś, bądź przeklęty wśród wszystkich zwierząt domowych i polnych; na brzuchu będziesz się czołgał i proch będziesz jadł po wszystkie dni twego istnienia.

Wtedy Pan Bóg rzekł do węża (then the Lord God said unto the serpent): «Ponieważ to uczyniłeś (for thou hast done this), bądź przeklęty (be cursed) wśród wszystkich zwierząt domowych i polnych (amongst all domestic and field animals); na brzuchu będziesz się czołgał (on {thy} belly shalt thou be creeping) i proch będziesz jadł (and dust shalt thou be eating) po wszystkie dni twego istnienia (along all the days of thine existence).

Vocabulary: wtedy (then), rzec (pf., to say), wąż (m., serpent), ponieważ (for), uczynić (pf., to do), przeklęty (cursed), wśród (amongst), wszystek (all), zwierzę (n., animal), domowy (domestic), polny (field-), brzuch (m., belly), czołgać się (impf., to creep), proch (m., dust), jeść (impf., to eat), po (along), dzień (m., day), istnienie (n., existence).

Bądź (be {thou}) is the second-person singular imperative of the imperfective być; for information, its second-person plural equivalent is bądźcie (be {you}).

Verse 15

Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie i niewiastę, pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono zmiażdży ci głowę, a ty zmiażdżysz mu piętę».

Wprowadzam nieprzyjaźń (I am bringing in enmity) między ciebie i niewiastę (between thee and the woman), pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej (between thine offspring and her offspring): ono zmiażdży ci głowę (it will crush unto thee the head), a ty zmiażdżysz mu piętę» (whereas thou wilt crush unto it the heel).

Vocabulary: wprowadzać (impf., to bring in), nieprzyjaźń (f., enmity), między (between), niewiasta (f., woman), pomiędzy (between), potomstwo (n., offspring), twój (thy), jej (her), zmiażdżyć (pf., to crush), głowa (f., head), pięta (f., heel).

Verse 16

Do niewiasty powiedział: «Obarczę cię niezmiernie wielkim trudem twej brzemienności, w bólu będziesz rodziła dzieci, ku twemu mężowi będziesz kierowała swe pragnienia, on zaś będzie panował nad tobą».

Do niewiasty powiedział (unto the woman He said): «Obarczę cię niezmiernie (I shall lade thee immensely) wielkim trudem (with the great labour) twej brzemienności (of thy childbearings), w bólu będziesz rodziła dzieci (in pain wilt thou be bearing children), ku twemu mężowi (towards thy husband) będziesz kierowała swe pragnienia (wilt thou be directing thy desires), on zaś będzie panował nad tobą» (whereas he will be ruling over thee).

Vocabulary: niewiasta (f., woman), powiedzieć (pf., to say), obarczyć (pf., to lade), niezmiernie (immensely), wielki (great), trud (m., labour), brzemienność (f., childbearing), ból (m., pain), rodzić (impf., to bear), dziecko (n., child), ku (+ dat., towards), mąż (m., husband), kierować (impf., to direct), pragnienie (n., desire), panować (impf., to rule).

Consider these formations: będziesz rodziła (thou wilt be bearing; feminine); będziesz kierowała (thou wilt be directing; feminine); będzie panował (he will be ruling; masculine).

Verse 17

Do mężczyzny zaś [Bóg] rzekł: «Ponieważ posłuchałeś swej żony i zjadłeś z drzewa, co do którego dałem ci rozkaz w słowach: Nie będziesz z niego jeść – przeklęta niech będzie ziemia z twego powodu: w trudzie będziesz zdobywał od niej pożywienie dla siebie po wszystkie dni twego życia.

Do mężczyzny zaś [Bóg] rzekł (but unto the man God said): «Ponieważ posłuchałeś swej żony (for thou hast hearkened unto thy wife) i zjadłeś z drzewa (and hast eaten from the tree), co do którego (with regard whereunto) dałem ci rozkaz w słowach (I had given thee the order in {such} words): nie będziesz z niego jeść (thou shalt not be eating therefrom)przeklęta niech będzie ziemia (cursed be the earth) z twego powodu (because of thee): w trudzie będziesz zdobywał od niej (in labour shalt thou be attaining therefrom) pożywienie dla siebie (nourishment for thyself) po wszystkie dni twego życia (along all the days of thy life).

Vocabulary: mężczyzna (m., man), rzec (pf., to say), ponieważ (for), posłuchać (pf., to hearken), żona (f., wife), zjeść (pf., to eat), drzewo (n., tree), co do (with regard unto), dać (pf., to give), rozkaz (m., order), słowo (n., word), jeść (impf., to eat), przeklęty (cursed), niech (let), ziemia (f., earth), powód (m., cause), trud (m., labour), zdobywać (impf., to attain), pożywienie (n., nourishment), wszystek (all), dzień (m., day), życie (n., life).

Z twego powodu means because of thee; it translates after the Polish manner as from thy cause.

Verse 18

Cierń i oset będzie ci ona rodziła, a przecież pokarmem twym są płody roli.

Cierń i oset będzie ci ona rodziła (thorn and thistle will it be bearing unto thee), a przecież pokarmem twym są płody roli (and yet as thy food are the fruits of the soil).

Vocabulary: cierń (m., thorn), oset (m., thistle), rodzić (impf., to bear), a przecież (and yet), pokarm (m., food), płody (pl., fruits {of the earth}), rola (f., soil).

Ona is put for the feminine singular ziemia, verse 17.

Verse 19

W pocie więc oblicza twego będziesz musiał zdobywać pożywienie, póki nie wrócisz do ziemi, z której zostałeś wzięty; bo prochem jesteś i w proch się obrócisz!».

W pocie więc oblicza twego (in the sweat therefore of thy face) będziesz musiał zdobywać pożywienie (shalt thou have to attain nourishment), póki nie wrócisz do ziemi (until thou will return unto the earth), z której zostałeś wzięty (wherefrom thou wast taken); bo prochem jesteś (for dust thou art) i w proch się obrócisz!» (and into dust shalt thou turn back).

Vocabulary: pot (m., sweat), więc (therefore), oblicze (n., face), musieć (impf., to have to), zdobywać (impf., to attain), pożywienie (n., nourishment), póki nie (until), wrócić (pf., to return), ziemia (f., earth), zostać (pf., to remain), wziąć (pf., to take), proch (m., dust), obrócić się (pf., to turn back).

Using the perfective zostać, a passive is created: zostałeś wzięty (thou wast taken).

Verse 20

Mężczyzna dał swej żonie imię Ewa, bo ona stała się matką wszystkich żyjących.

Mężczyzna dał swej żonie imię Ewa (the man gave his wife the name Eve), bo ona stała się matką (for she became the mother) wszystkich żyjących (of all the living).

Vocabulary: mężczyzna (m., man), dać (pf., to give), żona (f., wife), imię (n., name), bo (for), stać się (pf., to become), matka (f., mother), wszystek (all), żyjący (pl., the living).

Swej żonie is in dative position.

Verse 21

Pan Bóg sporządził dla mężczyzny i dla jego żony odzienie ze skór i przyodział ich.

Pan Bóg sporządził (the Lord God prepared) dla mężczyzny (for the man) i dla jego żony (and for his wife) odzienie ze skór (attire from skins) i przyodział ich (and clothed them).

Vocabulary: sporządzić (pf., to prepare), mężczyzna (m., man), jego (his), żona (f., wife), odzienie (n., attire), skóra (f., skin), przyodziać (pf., to clothe).

Verse 22

Po czym Pan Bóg rzekł: «Oto człowiek stał się taki jak My: zna dobro i zło; niechaj teraz nie wyciągnie przypadkiem ręki, aby zerwać owoc także z drzewa życia, zjeść go i żyć na wieki».

Po czym Pan Bóg rzekł (thereupon the Lord God said): «Oto człowiek stał się taki jak My (so it is that the man is become such as We): zna dobro i zło (he knows good and bad); niechaj teraz nie wyciągnie (let him not now extend) przypadkiem (by any chance) ręki ({his} hand), aby zerwać owoc (to break off fruit) także z drzewa życia (also from the tree of life), zjeść go (eat it) i żyć na wieki» (and live for all ages).

Vocabulary: po czym (thereupon), rzec (pf., to say), oto (so it is that), człowiek (m., man), stać się (pf., to become), taki (such), jak (as), znać (impf., to know), dobro (n., good), zło (n., bad), niechaj (let), teraz (now), wyciągnąć (pf., to extend), przypadek (m., chance), ręka (f., hand), zerwać (pf., to break off), owoc (m., fruit), także (also), drzewo (n., tree), życie (n., life), zjeść (pf., to eat), żyć (impf., to live), wiek (m., age), na wieki (for all ages).

Verse 23

Dlatego Pan Bóg wydalił go z ogrodu Eden, aby uprawiał tę ziemię, z której został wzięty.

Dlatego Pan Bóg wydalił go (therefore the Lord God sent him forth) z ogrodu Eden (from the garden of Eden), aby uprawiał tę ziemię (that he might till this earth), z której został wzięty (wherefrom he was taken).

Vocabulary: dlatego (therefore), wydalić (pf., to send forth), ogród (m., garden), uprawiać (impf., to till), ziemia (f., earth), zostać (pf., to remain), wziąć (pf., to take).

Verse 24

Wygnawszy zaś człowieka, Bóg postawił przed ogrodem Eden cherubów i połyskujące ostrze miecza, aby strzec drogi do drzewa życia.

Wygnawszy zaś człowieka (now in having driven forth the man), Bóg postawił (God set) przed ogrodem Eden cherubów (cherubim before the garden of Eden) i połyskujące ostrze miecza (and a glittering blade of sword), aby strzec drogi (to keep the way) do drzewa życia (unto the tree of life).

Vocabulary: wygnać (pf., to drive forth), człowiek (m., man), postawić (pf., to set), przed (before), ogród (m., garden), cherub (m., cherub), połyskiwać (impf., to glitter), ostrze (n., blade), miecz (m., sword), strzec (impf., to keep), droga (f., way), drzewo (n., tree), życie (n., life).