On Polish prepositions and their cases

Below is a selection of Polish prepositions ordered by grammatical case employed by each, with examples drawn from the text of Biblia Tysiąclecia.

Prepositions taking the genitive

BEZ (without) bez winy (Rdz 20,16); bez grzechu (J 8,7); bez ojca (Hbr 7,3); bez matki (Hbr 7,3); bez rodowodu (Hbr 7,3); bez ludzi (Jr 33,10); bez trzody (Jr 33,10); bez obrońcy (Hi 5,4); bez kobiety (1 Kor 11,11); bez mężczyzny (1 Kor 11,11).

BLISKO (near)blisko bramy (Tb 11,15); blisko miasta (J 19,20); blisko Boga (Ps 73,28); blisko kowadła (Syr 38,28); blisko domu (Łk 15,25); blisko nieprzyjaciół (2 Mch 10,27).

DLA (for, unto) dla Pana (Rdz 18,13), dla twego ojca (Rdz 27,9); dla dziecka (Mdr 10,5); dla grzechu (Rz 6,2); dla ognia (2 P 3,7); dla ciała (1 Kor 6,13); dla Izraela (1 Krn 22,1); dla całego kraju (Jr 15,10).

DO (unto, towards)do pochowania (Rdz 23,6); do miasta (Rdz 24,10); do źródła (Rdz 24,16); do kraju (Rdz 25,6); do kresu (Rdz 25,17); do Egiptu (Rdz 26,2); do żony (Rdz 26,8); do syna (Rdz 27,20); do niego (Rdz 27,20).

KOŁO, OKOŁO (round, about)koło sługi (Rdz 18,5); koło południa (Dn 13,7); koło ołtarza Pana (Pwt 16,21); koło potoku (1 Sm 30,21); koło pieca (Dn 3,48); około bioder (Mk 1,6); około godziny dziewiątej (Mt 27,46).

MIMO (despite)mimo podeszłego wieku (Rdz 21,7); mimo sprzeciwu (Rdz 25,18); mimo znaków (Lb 14,11); mimo całej potęgi swojej (Mi 7,16); mimo obfitości (Hi 20,22); mimo próby (Ga 4,14).

NAPRZECIWKO (across from)naprzeciwko progu (Ez 41,16); naprzeciwko obozu (1 Mch 10,48); naprzeciwko świątyni (2 Mch 15,33); naprzeciwko bramy (Ez 40,23); naprzeciwko bram (Ez 21,27); naprzeciwko Arabii (Jdt 2,25).

OBOK (by)obok ofiary (Ez 46,11), obok drogi (1 Sm 26,3); obok pałacu (1 Krl 21,1); obok męża (Dz 5,10); obok króla (1 Sm 20,5); obok namiotu (Oz 9,8); obok narożnika (Prz 7,8); obok ołtarza (2 Krl 12,10); obok góry (Lb 21,20).

OD (from)od Pana (Rdz 4,1); od zagłady (Rdz 6,19); od człowieka (Rdz 7,23); od wejścia (Rdz 18,2); od wykroczenia (Rdz 20,6); od piersi (Rdz 21,8); od Boga (Rz 1,7); od Pana Jezusa Chrystusa (Ga 1,3); od początku (1 J 3,8); od wieków (Rz 8,29); od tronu (Ap 21,3); od studni (Ap 9,1).

OPRÓCZ (apart from, besides)oprócz ziemi (Joz 17,5); oprócz pszenicy (Ezd 6,9); oprócz chleba (Kpł 23,18); oprócz grzechów (2 Krl 21,16); oprócz tłuszczu (2 Krn 29,35); oprócz niewolników (Ne 7,67); oprócz zwierząt (Pwt 2,35); oprócz przymierza (Pwt 28,69).

PODCZAS (during)podczas widzenia (Rdz 15,1); podczas dnia (Wj 13,21); podczas modlitwy (1 Tm 2,7); podczas żałoby (Pwt 26,14); podczas wędrówki (2 Krn 20,10); podczas uroczystości (Ez 46,9).

PONIŻEJ (below)poniżej ziemi (Pwt 5,8).

POWYŻEJ (above)powyżej głowy (Ezd 9,6); powyżej gwiazd (Iz 14,13); powyżej ogrodów (Jr 52,7).

U (with, amongst)u wejścia (Rdz 18,1); u źródła (1 Sm 29,1); u ludu (Mdr 8,10); u stóp (Sdz 19,19); u bram (1 Krl 13,14);  na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo (J 1,1).

WEDŁUG (according unto)według ciała (Rz 8,5); według miary (Mdr 11,20); według wiary (2 Kor 5,7); według szczepów (Rdz 10,5); według narodów (Rdz 10,5); według rozporządzenia (2 Krn 35,4); według prawdy (2 J 1,4); według przykazania (Syr 35,4).

WEWNĄTRZ (inside)wewnątrz kraju (Iz 6,12); wewnątrz świątyni (2 Krn 36,17); wewnątrz domu (Mt 24,26); wewnątrz ciała (2 Mch 9,5); wewnątrz obawy (2 Kor 7,5).

WOBEC (before, towards)wobec Pana (Rdz 13,13); wobec tego (Rdz 20,2); wobec mego potomstwa (Rdz 21,23); wobec wszystkich Izraelitów (Lb 14,10).

WSKUTEK (on account of)wskutek słabości (2 Kor 13,4); wskutek starości (1 Krl 14,4); wskutek obżarstwa (Łk 21,34).

WŚRÓD (amongst, amidst)wśród proroków (Mi 3,4); wśród ludu (2 P 2,1); wśród narodów (Ps 96,3); wśród książąt (Ps 113,8); wśród braci (Syr 25,1).

Z (from, of)z nieba (Ap 18,1); z gleby (Rdz 2,9); z powierzchni (Rdz 6,7); z wierzchu (Ez 37,8); z morza (Ap 13,1); z Boga (1 J4,1); z domu (Mt 10,6); ze srebra (Wj 38,12; ze is used in certain cases to alleviate pronunciation).

ZAMIAST (instead of)zamiast błogosławieństwa (Rdz 27,12); zamiast miedzi (Iz 60,17); zamiast drzewa (Iz 60,17); zamiast czci (Syr 29,6); zamiast radości (Hbr 12,2).

ZEWNĄTRZ (outside)zewnątrz ciała (1 Kor 6,8); zewnątrz walki (2 Kor 7,5).

Prepositions taking the dative

DZIĘKI (thanks unto)dzięki słowu (J 15,3); dzięki wierze (Ef 3,12); dzięki mocy (2 Kor 13,4); dzięki Bogu (Rz 1,8); dzięki Chrystusowi (Rz 3,20).

KU (towards)ku ziemi (Łk 24,5); ku północy (Koh 1,6); ku pustyni (Wj 16,10); ku wschodowi (Rdz 13,11); ku dolinie (Rdz 38,1).

PRZECIW, PRZECIWKO (against)przeciw Bogu (Łk 15,18); przeciw ludziom (Łk 11,31); przeciw królom (Ba 2,1); przeciw domowi (Iz 31,2); przeciw Synowi Człowieczemu (Łk 12,10); przeciw Duchowi Świętemu (Łk 12,10), przeciwko swemu panu (Rdz 40,1), przeciwko bratu naszemu (Rdz 42,21).

WBREW (contrary unto)wbrew prawu (Hi 34,6); wbrew poleceniu (Ezd 10,8); wbrew porządkowi (2 Tes 3,6); wbrew woli (Iz 36,10); wbrew gniewowi (Ps 138,7).

Prepositions taking the instrumental

MIĘDZY (between, amongst)między prorokami (1 Sm 10,11); między mną a tobą (1 Sm 20,23); między Bogiem a wami (Jdt 8,11); między gwiazdami (Ab 1,4); między niebem a ziemią (2 Sm 18,9).

NAD, PONAD (over, above)nad powierzchnią (Rdz 1,1); nad wodami (Rdz 1,2); nad doliną (Joz 10,12); nad morzem (Wj 14,2); nad swoim ludem (1 Sm 15,1); nad Izraelem (1 Sm 15,1); nad niedolą (Jon 4,2); nad ziemią (Ps 103,11); ponad sklepieniem (Rdz 1,7); ponad niebem (Ps 148,4).

PRZED (before, in front of)przed bramą (J 18,16); przed aniołem (Za 3,1); przed trybunałem (Rz 14,10); przed Panem (Kpł 3,1); przed Bogiem (Rz 4,2); przed narodami (Tb 13,3); przed twym bratem (Rdz 35,1); przed książętami (Lb 27,2); przed oczami (Dz 2,25); przed oceanem (Prz 8,24).

POD (under)pod słońcem (Koh 1,3); pod sklepieniem (Rdz 1,7); pod ziemią (Wj 20,4); pod górą (Pwt 4,11); pod niebem (Koh 3,1); pod głową moją (Pnp 8,3); pod klątwą (Dz 23,12); pod ręką (1 Sm 21,5).

Z (with) z kobietą (1 Kor 7,1); z Bogiem (Rz 5,1); z człowiekiem (Syr 8,1); z prawdą (1 Kor 13,6); z krwią (Rdz 9,4); z tobą (Rdz 28,15); z rękawami (Rdz 37,3); z chlebem (Wj 12,8); ze stadem (Rdz 29,9; ze is used in certain cases to alleviate pronunciation).

ZA (behind, for)za Panem, Bogiem moim (Joz 14,8); za morzem (Pwt 30,13); za mną (Rdz 23,8); za tobą (Iz 45,14).

Prepositions taking the locative

NA (on, in)na początku (Rdz 1,1); na ziemi (Rdz 9,2); na ramieniu (Rdz 24,15); na wschodzie (Rdz 2,8); na zachodzie (Joz 19,26); na północy (Ez 48,10); na południu (Joz 18,5).

O (about)mawiał o swej żonie (Rdz 20,1); o owocach […] Bóg powiedział (Rdz 3,2); opowiedziała o tym (Rdz 29,12).

PO (after, through, over)po potopie (Rdz 10,1); po czym (Rdz 21,16); po tych wydarzeniach (Rdz 22,1); po wielu latach (Rdz 38,12).

PRZY (alongside, at)przy studni (J 4,6); przy ofierze (Lb 15,5); przy bramie (Ez 44,3); przy życiu (Lb 31,15); przy stole (2 Sm 9,11); przy wejściu (Wj 40,5); przy brzegu (Łk 5,2).

W (in)w światłości (1 J 2,9); w końcu (1 Kor 15,8); w środku (Rdz 3,3); w kraju (Rdz 11,2); w bramie (Rdz 19,1); w polu (Rdz 29,2); w domu (Mt 8,6); w górze (Kol 3,1); w ciele (1 J4,2); w grzechu (Rz 6,1); w tym czasie (Mt 18,1); w drodze (Łk 10,4); w łasce (2 Tm 2,1); we krwi (Kpł 17,11; we is used in certain cases to alleviate pronunciation).

Prepositions taking the accusative

PRZEZ (through, by)przez wiarę (Ef 2,8); przez ogień (Iz 43,2); przez diabła (Mt 4,1); przez Pana (Rz 5,1); przez proroków (Hbr 1,1); przez bramę (J 10,1); przez pustynię (Lb 21,13); przez kobietę (1 Kor 11,12); przez Boga (Ga 3,17).

The accusative is also employed after prepositions which take the instrumental and locative (except z and przy) to convey movement. Consider the following:

The locative is employed in na zachodzie (in the west); for instance, do wszystkich mieszkających na zachodzie (Jdt 1,7). means unto all dwelling in the west. The accusative, on the other hand, is employed in na zachód (unto the west); for instance, rozprzestrzenisz się na zachód i na wschód, na północ i na południe (Rdz 28,14) means thou shalt spread forth unto the west and unto the east, unto the north and unto the south.

The following use the locative: na północy (in the north; Ez 48,10), na południu (in the south; Joz 18:5), na wschodzie (in the east; Rdz 2,8), na zachodzie (in the west; Joz 19,26). The following, on the other hand, use the accusative: na północ (unto the north; Rdz 28,14), na południe (unto the south; Rdz 28,14), na wschód (unto the east; Rdz 28,14), na zachód (unto the west; Rdz 28,14).

Employed is the instrumental in pod głową ({at a position} under the head); for instance, lewa jego ręka pod głową moją (Pnp 2,6) means his left hand is under my head. Employed is the accusative, on the other hand, in pod głowę ({unto a position} under the head); for instance, podłożył go sobie pod głowę (Rdz 28,11) means he underlaid it under his head.